Thoái hóa điểm vàng do tuổi cao (AMD) là gì? nguyên nhân triệu chứng và phương pháp điều trị

Thoái hóa điểm vàng do tuổi tác gây ra không ít phiền toái cho người cao tuổi. Vậy nguyên nhân triệu chứng và phương pháp điều trị ra sao? Chúng ta hãy cùng theo dõi nhé!

Thoái hóa điểm vàng do tuổi là gì?

Thoái hóa điểm vàng do tuổi là sự suy giảm của điểm vàng

Thoái hóa điểm vàng do tuổi hay còn được gọi là thoái hóa điểm vàng, thoái hóa hoàng điểm tuổi già (tiếng anh viết tắt là AMD hoặc ARMD) là sự suy giảm của điểm vàng, là khu vực trung tâm nhỏ của võng mạc của mắt giúp nhìn rõ vật thể.

Người mắc bệnh thoái hóa điểm vàng thường gặp khó khăn khi thực hiện các hoạt động hàng ngày đòi hỏi thị lực trung tâm, chẳng hạn như đọc sách hoặc lái xe. Thoái hóa điểm vàng do tuổi là nguyên nhân hàng đầu gây giảm thị lực ở người Việt lớn tuổi và do sự già hóa của dân số Việt Nam, số người bị ảnh hưởng bởi AMD dự kiến sẽ tăng đáng kể trong những năm tới.

Theo một nghiên cứu gần đây của các nhà nghiên cứu tại Đại học Y khoa TP HCM và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Việt Nam, khoảng 7,2% người Việt tuổi trên 35 bị thoái hóa điểm vàng. Một nghiên cứu khác cho thấy đã có 5,3 triệu trường hợp AMD sớm ở  Việt Nam vào năm 2014 và con số này dự kiến sẽ tăng lên 12,8 triệu vào năm 2050.

AMD là phổ biến nhất trong số những người lớn tuổi, ảnh hưởng đến hơn 14% người từ 70 tuổi trở lên. Trong số những người từ 50 tuổi trở lên, thoái hóa điểm vàng tiến triển ảnh hưởng đến 2,1% trong nhóm này

Phân loại thoái hóa điểm vàng

Thoái hóa điểm vàng được phân loại thành: thoái hoá điểm vàng thể khô (không phải do tân mạch) và thoái hoá điểm vàng thể ướt (do tân mạch).

Phân loại hai thoái hóa điểm vàng khô và ướt

Thoái hóa điểm vàng thể khô

Thoái hóa điểm vàng thể khô: là dạng phổ biến nhất, chiếm 85-90% các trường hợp thoái hóa điểm vàng.

Thoái hóa điểm vàng thể khô thường là kết quả của sự lão hóa và làm mỏng các mô hoàng điểm, lắng đọng sắc tố trong hoàng điểm hoặc kết hợp cả hai quá trình.

Thoái hóa điểm vàng thể khô được chẩn đoán là do sự xuất hiện của các mảng protein (được gọi là drusen, thực chất là các tế bào lipid và protein phát triển dưới võng mạc) bắt đầu tích lũy bên trong và xung quanh hoàng điểm, làm cho các tế bào võng mạc bị mất dần chức năng vốn có của nó.

Mất thị lực trung tâm dần dần có thể xảy ra với thoái hóa điểm vàng thể khô nhưng thường không nghiêm trọng như triệu chứng AMD thể ướt. Tuy nhiên, AMD thể khô theo thời gian có thể tiến triển thành teo địa lý giai đoạn cuối (GA) – sự suy thoái dần dần của các tế bào võng mạc cũng có thể gây mất thị lực nghiêm trọng.

Thoái hóa điểm vàng thể ướt

Thoái hóa điểm vàng thể ướt: là sự tăng trưởng của các mạch máu mới (tân mạch) trong một khu vực, chẳng hạn như hoàng điểm. Thoái hóa điểm vàng thể ướt phát triển khi mạch máu mới phát triển mạnh dưới võng mạc, các mạch máu này có thể chảy máu, rỉ dịch gây ra sẹo võng mạc, làm mất thị giác trung tâm rất nhanh. Hình ảnh quan sát bị biến dạng, đường thẳng có thể nhìn thấy thành đường cong, xuất hiện điểm mù ở thị giác trung tâm, thấy ảo giác, nếu không được điều trị, điểm mù sẽ ngày càng lớn hơn.

Thoái hóa điểm vàng thể ướt tuy chỉ chiếm 10-15% số trường hợp, nhưng tính chất bệnh thường nặng, thị giác của bệnh nhân bị giảm đột ngột và nghiêm trọng trong thời gian ngắn.

Thoái hóa điểm vàng ướt được phân chia ra thành hai loại:

  • Huyền bí. Sự phát triển mạch máu mới bên dưới võng mạc không rõ rệt và rò rỉ ít rõ ràng hơn ở dạng tân mạch màng đệm (CNV) huyền bí của thoái hóa điểm vàng thể ướt, thường gây mất thị lực ít nghiêm trọng hơn.
  • Cổ điển. Khi sự phát triển và sẹo mạch máu rất rõ ràng, các mạch máu được phác họa quan sát bên dưới võng mạc, loại AMD thể ướt này được gọi là CNV cổ điển, thường gây mất thị lực nghiêm trọng hơn.

Phương pháp điều trị thoái hoá điểm vàng thể khô và thể ướt

Hiện không có phương pháp điều trị hữu hiệu nào đối với AMD thể khô, mặc dù một số ít hiện đang trong quá trình thử nghiệm lâm sàng.

Hai thử nghiệm lâm sàng lớn kéo dài 5 năm đó là Nghiên cứu về bệnh mắt liên quan đến tuổi (AREDS; 2001) và nghiên cứu tiếp theo có tên AREDS2 (2013) – đã cho thấy bổ sung dinh dưỡng có chứa vitamin chống oxy hóa và vitamin tổng hợp chứa lutein và zeaxanthin có thể làm giảm nguy cơ AMD thể khô tiến triển thành AMD thể ướt gây tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng tới thị giác.

Nghiên cứu AREDS và AREDS2 điều trị thoái hoá điểm vàng

Tuy nhiên cả nghiên cứu AREDS và AREDS2 đều không chứng minh bất kỳ lợi ích phòng ngừa nào của việc bổ sung dinh dưỡng chống lại sự phát triển của AMD thể khô ở mắt khỏe mạnh.

Thoái hóa điểm vàng không thể phòng ngừa được nhưng có thể làm chậm sự tiến triển của bệnh bằng chế độ dinh dưỡng và phương pháp chăm sóc mắt hợp lý, tập thể dục và đeo kính râm bảo vệ mắt bạn khỏi tia UV có hại của mặt trời và bức xạ năng lượng cao (HEV).

Các triệu chứng thoái hóa điểm vàng tuổi già

Thoái hóa điểm vàng do tuổi thường làm mất thị lực chậm, không đau. Tuy nhiên, trong một số ít trường hợp, mất thị lực có thể đột ngột. Dấu hiệu sớm của mất thị lực bao gồm các vùng tối trong tầm nhìn trung tâm hoặc tầm nhìn mờ hoặc méo bất thường.

Một lưới Amsler bao gồm các đường thẳng, với một dấu chấm tham chiếu ở trung tâm. Một số người bị thoái hóa điểm vàng có thể thấy một số đường như lượn sóng hoặc mờ với một số vùng tối ở trung tâm.

Bệnh nhân thoái hóa điểm vàng kiểm tra bằng Amsler

Quan sát biểu đồ các đường màu đen được sắp xếp theo mẫu biểu đồ (lưới Amsler) là cách để biết bạn có đang gặp các vấn đề về thị lực hay không. Xem lưới Amsler hoạt động như thế nào bằng cách kiểm tra thoái hóa điểm vàng.

Bác sĩ thường phát hiện sớm các dấu hiệu thoái hóa điểm vàng trước khi các triệu chứng xảy ra. Thông thường điều này được thực hiện thông qua việc thăm khám mắt. Khi nghi ngờ thoái hóa điểm vàng, một thử nghiệm ngắn sử dụng lưới Amsler đo thị lực trung tâm của bạn có thể được thực hiện.

Nếu bác sĩ phát hiện một số khiếm khuyết trong tầm nhìn trung tâm của bạn, chẳng hạn như méo hoặc mờ, bác sĩ sẽ yêu cầu bạn chụp mạch huỳnh quang để kiểm tra các mạch máu võng mạc bao quanh điểm vàng.

Nguyên nhân gây thoái hóa điểm vàng?

Nghiên cứu cho thấy cũng có yếu tố di truyền của bệnh thoái hóa điểm vàng

Mặc dù thoái hóa điểm vàng có liên quan đến lão hóa, nghiên cứu cho thấy cũng có yếu tố di truyền của bệnh. Đại học Duke và các nhà nghiên cứu khác đã ghi nhận mối liên hệ chặt chẽ giữa sự phát triển của AMD và sự hiện diện của một biến thể gen được gọi là yếu tố bổ sung H (CFH). Sự thiếu hụt gen này có liên quan đến gần một nửa trong số các trường hợp có khả năng gây thoái hóa điểm vàng.

Trung tâm Y tế Đại học Columbia và các nghiên cứu khác phát hiện ra rằng các biến thể của một gen khác, yếu tố bổ sung B, có thể liên quan đến sự phát triển của AMD.

Các biến thể cụ thể của một hoặc cả hai gen này, đóng vai trò trong các phản ứng miễn dịch của cơ thể, đã được tìm thấy ở 74% bệnh nhân AMD được nghiên cứu. Các yếu tố bổ sung khác cũng có thể liên quan đến tăng nguy cơ thoái hóa điểm vàng.

Một nghiên cứu khác đã chỉ ra rằng các tế bào thiếu oxy trong võng mạc tạo ra một loại protein gọi là yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (VEGF), kích hoạt sự phát triển của các mạch máu mới ở võng mạc.

Chức năng bình thường của VEGF là tạo ra các mạch máu mới trong quá trình phát triển phôi, sau một chấn thương hoặc đi qua các mạch máu bị chặn. Nhưng quá nhiều VEGF trong mắt gây ra sự phát triển của các mạch máu không mong muốn ở võng mạc dễ bị vỡ và chảy máu, làm hỏng điểm vàng và võng mạc xung quanh.

Những ai bị thoái hóa điểm vàng do tuổi?

Bên cạnh yếu tố dân số già, AMD đặc biệt xảy ra ở người da trắng và phụ nữ nói riêng. Bệnh cũng có thể là tác dụng phụ của một số loại thuốc, và nó dường như xảy ra hầu hết trong các gia đình.

Bằng chứng mới cho thấy hút thuốc lá cũng là nhân tố chính gây nguy cơ thoái hóa điểm vàng. Các yếu tố nguy cơ khác của thoái hóa điểm vàng bao gồm có thành viên gia đình bị AMD, huyết áp cao, màu mắt nhạt và béo phì.

Một số nhà nghiên cứu cho rằng việc tiếp xúc quá nhiều với ánh nắng mặt trời cũng có thể là yếu tố góp phần vào sự phát triển của thoái hóa điểm vàng, nhưng lý thuyết này chưa được chứng minh một cách thuyết phục. Hàm lượng chất béo cao cũng có thể là yếu tố rủi ro dẫn tới phát triển AMD.

Các nhóm người có nguy cơ cao phát triển thoái hóa điểm vàng bao gồm:

Nhóm lão hóa

Tỷ lệ mắc AMD tăng theo tuổi

Tỷ lệ mắc AMD tăng theo tuổi. Tại Hoa Kỳ, khoảng 1/14 người trên 40 tuổi bị thoái hóa điểm vàng. Đối với những người trên 60 tuổi, tỷ lệ này là 1/8 (12,5 phần trăm); và đối với người cao niên trên 80 tuổi chiếm 1/3 (33%) mắc AMD.

Nhóm béo phì và lười hoạt động

Nhóm béo phì và lười hoạt động

Theo một nghiên cứu được báo cáo trên Archives of Ophthalmology (tháng 6/2003), những bệnh nhân thừa cân bị thoái hóa điểm vàng có nguy cơ phát triển các dạng thoái hóa điểm vàng cao hơn gấp đôi so với những người có trọng lượng cơ thể bình thường. Trong cùng một nghiên cứu, những người vận động ít nhất ba lần mỗi tuần đã giảm nguy cơ phát triển AMD tiến triển so với những người không vận động.

Nhóm người cùng gia tộc (di truyền)

Nhóm người cùng gia tộc

Như đã nêu ở trên, các nghiên cứu gần đây đã phát hiện ra rằng các biến thể cụ thể của các gen khác nhau có mặt ở hầu hết những người bị thoái hóa điểm vàng. Các nghiên cứu về cặp song sinh

cũng chứng minh di truyền là yếu tố gây ra AMD và mức độ nghiêm trọng của nó.

Nhóm huyết áp cao (tăng huyết áp)

Nhóm người có huyết áp cao và thường xuyên tăng huyết áp

Điều tra nhãn khoa và khoa học thị giác đã báo cáo kết quả của một nghiên cứu ở châu Âu chứng minh rằng huyết áp cao có thể liên quan đến sự phát triển của thoái hóa điểm vàng (tháng 9/2003).

Những người hút thuốc

Hút thuốc là một yếu tố nguy cơ chính của AMD và được phát hiện trong một nghiên cứu của Anh có liên quan trực tiếp đến khoảng 25% trường hợp AMD gây mất thị lực nghiêm trọng. Các tạp chí British Journal of Ophthalmology vào đầu năm 2006 cũng cho thấy những người sống chung với người hút thuốc tăng gấp đôi nguy cơ phát triển bộ xử lý AMD.

Nhóm người có màu mắt nhạt

Nhóm người có màu mắt nhạt và da trắng

Do thoái hóa điểm vàng từ lâu đã được cho là xảy ra thường xuyên hơn ở những người da trắng, đặc biệt ở những người có màu da và màu mắt sáng,

một số nhà nghiên cứu đưa ra giả thuyết rằng sắc tố phụ được tìm thấy trong mắt tối là yếu tố bảo vệ chống lại sự phát triển của các bệnh về mắt khi phơi nắng. Nhưng chưa có bằng chứng thuyết phục nào cho thấy có liên quan giữa phơi nắng quá mức với sự phát triển của AMD. Một nghiên cứu trên Tạp chí Nhãn khoa Anh (tháng 1 năm 2006) không tìm thấy mối liên hệ giữa bệnh về mắt và phơi nắng. Trên thực tế, cùng một nghiên cứu cho thấy không có mối liên hệ nào giữa màu mắt nhạt, màu tóc và AMD. Phát hiện đó bị mâu thuẫn do một số nghiên cứu trước đó chỉ ra rằng da và mắt sáng có liên quan đến tỷ lệ mắc AMD cao hơn.

Tác dụng phụ của thuốc

Thoái hóa điểm vàng do tuổi tác
Thoái hóa điểm vàng có thể do tác dụng phụ của các loại thuốc như Aralen

Một số trường hợp thoái hóa điểm vàng có thể do tác dụng phụ của các loại thuốc như Aralen (chloroquine, một loại thuốc chống sốt rét) hoặc phenothiazine. Phenothiazine là một nhóm thuốc chống loạn thần, bao gồm tên thương hiệu của Thorazine (chlorpromazine, cũng được sử dụng để điều trị buồn nôn, nôn và nấc cụt), Mellaril (thioridazine), Prolixin (fluphenazine), Trilafon (perphenazine).

Viện Hàn lâm Nhãn khoa Hoa Kỳ lưu ý rằng những phát hiện liên quan đến AMD và các yếu tố rủi ro mâu thuẫn nhau, tùy thuộc vào nghiên cứu. Các yếu tố rủi ro duy nhất liên tục được tìm thấy trong các nghiên cứu có liên quan đến bệnh về mắt là lão hóa và hút thuốc.

Điều trị thoái hóa điểm vàng

Vẫn chưa có cách chữa trị hoàn toàn cho bệnh thoái hóa điểm vàng liên quan đến tuổi tác, nhưng một số phương pháp điều trị có thể trì hoãn sự tiến triển của nó hoặc thậm chí cải thiện thị lực.

Phương pháp điều trị thoái hóa điểm vàng phụ thuộc vào việc bệnh ở giai đoạn đầu, thể khô hay thể ướt, tiến triển hơn có thể dẫn đến mất thị lực nghiêm trọng. Chưa có phương pháp điều trị nào được FDA phê chuẩn cho chứng thoái hóa điểm vàng thể khô, mặc dù can thiệp dinh dưỡng có thể giúp ngăn ngừa sự tiến triển của nó sang thể ướt.

Thoái hóa điểm vàng do tuổi tác
Thuốc Lucentis giúp ngăn chặn sự phát triển của bệnh thoái hóa điểm vàng

Đối với AMD thể ướt, các phương pháp điều trị nhằm ngăn chặn sự phát triển của mạch máu bất thường bao gồm các loại thuốc được FDA phê chuẩn như Lucentis, Eylea, Macugen và Visudyne được sử dụng với Liệu pháp quang động hoặc PDT. Lucentis đã được chứng minh là cải thiện thị lực ở một số lượng đáng kể những người bị thoái hóa điểm vàng.

Chế độ dinh dưỡng giúp ngăn ngừa thoái hóa điểm vàng

Thoái hóa điểm vàng do tuổi tác
Thay đổi chế độ ăn uống lành mạnh có thể làm giảm nguy cơ thoái hóa điểm vàng

Nhiều tổ chức và các nhà nghiên cứu độc lập đang tiến hành các nghiên cứu để xác định xem liệu thay đổi chế độ ăn uống có thể làm giảm nguy cơ thoái hóa điểm vàng và giảm thị lực hay không. Những nghiên cứu này cho thấy mối liên hệ tích cực giữa dinh dưỡng và giảm nguy cơ AMD.

Một số nghiên cứu đề xuất chế độ ăn kiêng bao gồm ăn nhiều cá hồi và cá nước lạnh chứa lượng axit béo omega-3 cao có thể giúp ngăn ngừa AMD hoặc giảm nguy cơ tiến triển của nó.

Các nghiên cứu khác chỉ ra rằng các chất bổ sung có chứa lutein và zeaxanthi làm tăng mật độ sắc tố điểm vàng có liên quan đến việc bảo vệ mắt khỏi AMD.

Truy cập và đánh dấu trang Tin tức dinh dưỡng mắt của chúng tôi để tìm hiểu thêm những phát triển mới nhất trong nghiên cứu dinh dưỡng giúp ngăn ngừa hoặc hạn chế các vấn đề về thị lực từ AMD, đục thủy tinh thể và các tìh trạng mắt khác.

Thiết bị kiểm tra thị lực để điều trị AMD

Thoái hóa điểm vàng do tuổi tác
Lưới Amsler là một thử nghiệm rất nhạy cảm và nó có thể tiết lộ các vấn đề về thị lực

Mặc dù gần đây đã có nhiều tiến bộ trong nghiên cứu điều trị thoái hóa điểm vàng nhưng việc phục hồi hoàn toàn thị lực bị mất cho AMD là không thể.

Bác sĩ sẽ yêu cầu bạn kiểm tra thị lực thường xuyên với lưới Amsler được mô tả ở trên.

Xem lưới Amsler riêng biệt từng mắt giúp bạn theo dõi tình trạng mất thị lực của mình. Lưới Amsler là một thử nghiệm rất nhạy cảm và nó có thể tiết lộ các vấn đề về thị lực trung tâm trước khi bác sĩ phát hiện tổn thương liên quan đến AMD đối với điểm vàng.

Đối với những người bị giảm thị lực do thoái hóa điểm vàng, nhiều thiết bị kiểm tra thị lực giá rẻ dễ dàng giúp bạn kiểm tra thị lực.

Giới thiệu: Minh Quỳnh

Minh Quỳnh là một bác sĩ giỏi của Eyelight Việt Nam. Với 10 năm kinh nghiệm trong ngành phẫu thuật mắt, tôi tự hào đem đến kiến thức về đôi mắt sáng cho người Việt!

Bình luận bài viết này

0 Chia Sẻ
Chia Sẻ
Chia Sẻ
Ghim